Forse bezuinigingen leiden noodgedwongen tot drastische besluiten bij ggz-instellingen. Lukt het u om daarbij uw zorgvisie leidend te laten zijn?
Verbouwen, ook als het regent
De ggz is flink onder druk gezet met de recente bezuinigingen. Als we niet oppassen leidt dit tot een eenzijdige focus op bezuinigingen, terwijl voor een toekomstbestendig verhaal die bezuinigingen gepaard moeten gaan met investeringen. Dat totaalpakket dient één-op-één voort te komen uit een sterke visie op zorg. Verbouwen dus terwijl het regent, niet alleen emmers plaatsen. Over die visie wil ik het graag met u hebben.
Als je niet weet of iets werkt, moet je er dan geld aan uitgeven?
Even een uitstapje. Ik heb natuurkunde gestudeerd en daar werd mij op de eerste dag de volgende (rolbevestigende) vraag gesteld: “een vrouw klaagt bij haar man, een natuurkundige, dat ze niet kan besluiten welke stofzuiger te kopen – wat is zijn typerende antwoord?”. Ik wist het niet, maar mij werd verteld dat zijn antwoord uiteraard is: “als het zo moeilijk kiezen is, dan maakt het kennelijk niet uit, dus doe maar die linker”. Het risico voor de ggz is, dat de natuurkundige redenering wordt doorgetrokken naar: “als we niet weten of het werkt, dan hebben we wel betere zaken om ons geld aan te besteden”.
Gebrek aan evidence en visie
Veel zorg, in de somatiek en ook in de ggz, kan zich niet of matig verantwoorden met wetenschappelijke evidence, want die is er vaak domweg (nog) niet. Dat zie je op allerlei manieren terug, bijvoorbeeld in weinig bruikbare vergelijkingen op uitkomst. Gevolg, een bekostiging die alleen over geld gaat, en dus een focus veroorzaakt op productie- en kostenbeheersing. Daarmee is onvoldoende positie ontstaan voor zorgprofessionals binnen instellingen, wat weer leidt tot het ontbreken van zorginhoudelijke keuzes om de organisatie te leiden en een sterke visie om medewerkers te inspireren. In dat zorginhoudelijk vacuüm is het voor natuurkundigen (en andere buitenstaanders die zich een mening over de zorg moeten vormen) feitelijk makkelijk kiezen: alles wat goedkoper is, is dan beter.
Zorg zonder visie veroorzaakt een race naar de bodem
Maar de ggz barst van de visie. Instellingen gaan massaal voor beddenreductie en (F)ACT, “zorg dichtbij huis” kan rekenen op warme belangstelling, en zorgprogrammering wordt ingezet om dit alles een stevig, samenhangend en zorginhoudelijk fundament te geven. Tegelijk zie ik ook heel diverse visies, gebundeld in één instelling. Gevolg: zorg is lastig te organiseren, net als een sterk en helder verhaal naar zorginkopers en beleidsbepalers. Dat maakt de positie van een instelling, en op landelijk niveau een sector, ronduit zwak. Gevolg: “doe mij maar die goedkope stofzuiger, of helemaal geen”.
Wat is volgens u goede zorg?
Instellingen hebben alles in huis om de bestaande evidence, kennis en overtuigingen te bundelen tot een communiceerbare visie op zorg. Dit vraagt om bestuurders die drie succesfactoren weten op te bouwen. Ten eerste dat zorgprofessionals en managers zich continu een spiegel voorhouden, en kritisch met de best beschikbare informatie kijken of de geleverde zorg en de manier waarop die georganiseerd is, werkelijk het best gebruik maakt van de uitgegeven euro’s. Ten tweede dat dit integraal gebeurt, waarbij met name de positie en bedrijfsmatige kennis van zorgprofessionals moet worden versterkt. Ten derde dat de inzichten leiden tot heldere keuzes, die teams richting geven om zich optimaal te organiseren, en van daaruit bestuurders houvast bieden bij strategische besluiten over ontvlechting en concentratie van zorg.
Bezuinigen met visie
Nu lijken tijden van bezuinigen niet de meest geschikte om met spiegels te spelen, de emancipatie van zorgprofessionals te stimuleren, of je organisatie om te gooien. Maar het is, hoe cru het ook klinkt, een gemiste kans als de majeure keuzes waar instellingen voor staan niet worden gebruikt als hefboom om de eigen zorgvisie heel scherp en gedeeld neer te zetten. Als je van daaruit bezuinigt, doet het nog altijd pijn, maar je medewerkers weten waarom je het doet en kunnen werken met een perspectief. Stel je bijvoorbeeld eens voor wat het doet, als je door scherpe keuzes op inhoud en geld, de eigen bijdrage van kwetsbare groepen overbodig maakt. Ik wens u veel wijsheid en visie.